Moc umowna w gazie: jedna na cały rok gazowy, a zimą decyduje o rachunku

W firmie, która zużywa więcej gazu, rachunek za dystrybucję nie zależy tylko od tego, ile gazu popłynęło. Obok zużycia jest moc umowna. To od niej liczy się opłata stała i to ona potrafi zaskoczyć zimą — pozycją za przekroczenie mocy albo opłatą stałą, która latem jest liczona tak samo jak w styczniu.

W gazie moc umowną zamawia się jako jedną wartość na cały rok. Nie da się wpisać więcej na styczeń i mniej na lipiec. Przekroczenie jest drogie, a obniżenie wiąże na długo.

Opisuję zasady z taryfy nr 14 Polskiej Spółki Gazownictwa (PSG), operatora sieci dystrybucyjnej gazu, obowiązującej od 1 stycznia 2026 roku.

Czym jest moc umowna w gazie

Moc umowna to maksymalna ilość gazu, jaką możesz odebrać w ciągu jednej godziny w danym punkcie odbioru. Wyraża się ją w kWh/h, czyli w kilowatogodzinach na godzinę. Jest wpisana w umowę na dany rok gazowy i nie może być wyższa od mocy przyłączeniowej punktu ani wychodzić poza zakres pomiarowy gazomierza.

To zobowiązanie wobec operatora sieci, odrębne od ilości gazu deklarowanej u sprzedawcy — o tej drugiej pisałem w tekście o klauzuli wolumenowej.

Kogo to dotyczy

Taryfa PSG dzieli odbiorców na grupy taryfowe. Dla gazu wysokometanowego oznaczone są one literą W, a podział wygląda tak:

• Moc do 110 kWh/h — grupy od W-1 do W-4. O przydziale decyduje głównie roczne zużycie, a opłata stała jest miesięcznym ryczałtem. Moc umowna nie wpływa na jej wysokość.
• Moc powyżej 110 kWh/h — grupy od W-5.1 wzwyż. W-5 obejmuje moc do 710 kWh/h, W-6 do 6 580 kWh/h, W-7 do 54 860 kWh/h; wyżej są grupy dla największych odbiorców. Tu opłata stała liczona jest od mocy umownej.

Jak liczona jest opłata stała

W grupach od W-5.1 opłata stała to iloczyn stawki opłaty stałej z taryfy, mocy umownej i liczby godzin w okresie rozliczeniowym. Operator rozlicza dystrybucję w okresach miesięcznych.

Opłatę stałą płacisz za każdy miesiąc gazowy, niezależnie od tego, ile gazu odebrałeś i jaką moc faktycznie wykorzystałeś. Jeśli sam ograniczysz albo wstrzymasz odbiór, opłata stała pozostaje taka, jakby do przerwy nie doszło.

Stawek celowo nie podaję, bo różnią się między obszarami taryfowymi PSG. Mechanizm jest wszędzie ten sam.

Jedna moc na cały rok gazowy

Rok gazowy w tych grupach trwa od godziny 6:00 1 października do godziny 6:00 1 października następnego roku. Taryfa mówi wprost, że moc umowną zamawia się na każdy rok gazowy w jednakowej wysokości na wszystkie miesiące. Jeśli nikt nie złożył wniosku o zmianę, obowiązuje moc z dotychczasowej umowy.

W efekcie moc w umowie musi zmieścić najzimniejszą godzinę roku. W firmie, w której gaz ogrzewa budynki albo zasila procesy zależne od temperatury, pobór latem jest ułamkiem zimowego, a opłata stała w sierpniu liczona jest od tej samej mocy co w styczniu.

Kto zna rozliczenia prądu, łatwo się tu pomyli. W energii elektrycznej część operatorów przyjmuje moc umowną rozpisaną na poszczególne miesiące. W taryfie PSG dla gazu takiej możliwości nie ma.

Przekroczenie: kara za wszystkie godziny okresu

Jeśli pobór w którejś godzinie przekroczy moc umowną bez zgody operatora, taryfa każe obciążyć odbiorcę opłatą będącą iloczynem trzech wielkości:

1. nadwyżki, czyli różnicy między najwyższą mocą zarejestrowaną przez układ pomiarowy a mocą umowną,
2. liczby godzin w okresie rozliczeniowym,
3. sześciokrotnej stawki opłaty stałej właściwej dla Twojej grupy taryfowej.

Najważniejszy jest drugi składnik. Nie ma znaczenia, ile godzin trwało przekroczenie. Jedna godzina ponad umowę jest rozliczana tak, jakby nadwyżka trwała przez cały okres rozliczeniowy.

Przy miesięcznym okresie rozliczeniowym za nadwyżkę w danym miesiącu zapłacisz sześć razy tyle, ile kosztowałaby ta sama dodatkowa moc wpisana do umowy na ten miesiąc — mniej więcej tyle, co opłacanie jej przez pół roku.

Taryfa przewiduje wyjątki: awarię albo uzgodnione prace w sieci współpracującego operatora oraz udokumentowaną siłę wyższą. Wyższego poboru w mroźne dni trudno zaliczyć do którejś z tych sytuacji.

Zmiana mocy w trakcie roku gazowego

Na kolejny 1 października nie trzeba czekać. Moc umowną można zmienić także w trakcie roku gazowego — na wniosek odbiorcy i za zgodą operatora. Przy umowie kompleksowej, czyli sprzedaży i dystrybucji od jednego sprzedawcy, wniosek składa się zwykle za jego pośrednictwem.

Zwiększenie mocy ogranicza moc przyłączeniowa punktu i zakres pomiarowy gazomierza. Jeśli ostatnia zima się w umowie nie zmieściła, lepiej uzgodnić zmianę przed mrozami niż po pierwszej fakturze z przekroczeniem.

Obniżenie mocy obowiązuje przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy gazowych, od pierwszego dnia miesiąca następującego po złożeniu wniosku. Zmiana sprzedawcy, rozwiązanie umowy i zawarcie nowej tego okresu nie skracają. Obniżka złożona wiosną, przy niskim poborze, obejmie więc także następną zimę.

Próg 110 kWh/h: przymusowa zmiana grupy

Firmy w grupach od W-1 do W-4 płacą ryczałt i o mocy zwykle nie myślą. Jeśli jednak punkt ma rejestrator poboru mocy, a odbiorca w okresie dwóch kolejnych miesięcy gazowych przekroczy 110 kWh/h, od następnego miesiąca jest rozliczany w grupie W-5.1 — przez co najmniej 12 miesięcy gazowych.

Opłata stała liczona jest wtedy od mocy zadeklarowanej przez odbiorcę, wyższej niż 110 kWh/h, a bez deklaracji — od 111 kWh/h. Przekroczenia tej mocy rozlicza się jak opisano wyżej, a zmiana sprzedawcy nie skraca dwunastomiesięcznego okresu.

Umowy krótkoterminowe: osobny mechanizm, nie moc sezonowa

Dla punktów z mocą powyżej 110 kWh/h taryfa przewiduje umowę krótkoterminową: na dobę gazową, miesiąc gazowy albo kwartał, lub na ich wielokrotność.

Wygląda to na sposób dołożenia mocy na zimę do mniejszej umowy rocznej. Opłata stała w takiej umowie liczona jest jednak od stawki pomnożonej przez współczynnik korygujący:

• umowa na miesiąc: 2,2 od listopada do lutego; 2,1 w październiku i marcu; 1,9 w kwietniu; 1,4 w maju i wrześniu; 1,2 od czerwca do sierpnia,
• umowa na kwartał: 1,7 dla kwartałów październik–grudzień i styczeń–marzec; 1,0 dla kwartałów kwiecień–czerwiec i lipiec–wrzesień.

Współczynniki są najwyższe dokładnie wtedy, kiedy dodatkowa moc jest potrzebna. Dwa zimowe kwartały ze współczynnikiem 1,7 kosztują łącznie tyle, co ponad dziesięć miesięcy zwykłej stawki — przy dwunastu miesiącach w umowie rocznej.

Do tego, jeśli w punkcie są co najmniej dwie umowy i każda ma moc co najmniej 111 kWh/h, punkt trafia do grupy z indeksem 2 (na przykład W-5.2 zamiast W-5.1), z własnymi stawkami. Okresu umowy krótkoterminowej nie można przedłużyć ani skrócić.

Takie rozwiązanie opłaca się więc tylko przy bardzo sezonowym poborze i warto je policzyć na własnych danych, zanim się je zamówi. Nie jest też furtką do rezygnacji z umowy rocznej: wypowiedzenie umowy zawartej na co najmniej 12 miesięcy przed ich upływem oznacza ponowne rozliczenie całego okresu według zasad umów krótkoterminowych. Nie dotyczy to między innymi zmiany sprzedawcy.

Co sprawdzić przed zimą

1. Jaka moc umowna obowiązuje w roku gazowym obejmującym tę zimę. Jeśli nikt nie składał wniosku o zmianę, została dotychczasowa.
2. Jaka była najwyższa godzinowa moc ostatniej zimy. Nie średnia z miesiąca i nie zużycie, tylko maksimum z jednej godziny — to ono jest porównywane z umową.
3. Czy między tym maksimum a mocą umowną jest realny zapas. Jeśli nie ma, zmianę można uzgodnić z operatorem w trakcie roku gazowego.
4. Czy moc nie jest wyraźnie za wysoka. Duży zapas nie grozi karą, ale opłata stała rośnie razem z mocą i jest pobierana także latem. Obniżka wiąże przez co najmniej 12 miesięcy.
5. Czy punkt w grupie od W-1 do W-4 nie zbliża się do 110 kWh/h.

Inni operatorzy, inne zasady

Wszystko, co opisałem, pochodzi z taryfy PSG. Jeśli na fakturze widzisz innego operatora dystrybucyjnego, obowiązuje jego taryfa i zasady mogą być inne.

W skrócie

W taryfie PSG moc umowna w gazie jest jedna na cały rok gazowy i musi zmieścić najzimniejszą godzinę. Przekroczenie kosztuje sześciokrotną stawkę stałą za nadwyżkę, liczoną za wszystkie godziny okresu rozliczeniowego. Moc można zmienić w trakcie roku, ale obniżka wiąże przez co najmniej 12 miesięcy.

Wiesz, jaka była najwyższa godzina poboru gazu w Twojej firmie ostatniej zimy — i jak ma się do mocy wpisanej w umowę?

Tekst opisuje zasady taryfy PSG nr 14 według stanu na wrzesień 2026 roku. Kolejne taryfy mogą je zmienić, a u innych operatorów zasady mogą być inne. Przed złożeniem wniosku o zmianę mocy sprawdź aktualną taryfę swojego operatora i warunki umowy.